รัฐบาลใหม่ "สมัคร ๑" ต่อวงการศึกษา

คงจะคาดการณ์อะไรไม่ได้ในช่วงนี้ เพราะยังไม่เห็นนโยบายจริงๆ ที่หลอมรวมกันของพรรคร่วมรัฐบาลว่าจะไปในทิศทางใด คงรอการแถลงนโยบายต่อรัฐสภากันเสียก่อน แต่ข่าวที่ออกมาก็ยังคงไม่ตรงเป้าอะไรมากนักในการทำการศึกษาไปสู่การปฏิรูป เท่าที่ผ่านมาคำว่าปฏิรูปจริงๆ แล้วมันคืออะไรกันแน่ ระหว่างการทำให้ลูกหลานได้เรียนรู้ทันโลกกว้าง แข่งขันกับประเทศอื่นๆ ในตลาดเศรษฐกิจ แรงงาน กับการแยก/ยุบ/รวมหน่วยงาน การย้ายเก้าอี้ของฝ่ายบริหารให้มันมั่วเข้าไว้ แก่งแย่งกันไป ใครจะตะกายหรือเกาะขาเก้าอี้ให้แน่นกว่ากัน... 

ความต้องการของคนในโรงเรียนคือการแก้ปัญหาขาดแคลนครู โดยเฉพาะอัตราที่เกษียณอายุ หรือเกษียณก่อนอายุออกไปค่อนข้างมาก โรงเรียนใหญ่ๆ จะเกิดวิกฤติอัตรากำลังในสาขาหลักๆ ค่อนข้างมาก เช่น คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ภาษาต่างประเทศ แต่เจ้ากระทรวงคนใหม่กลับพูดถึงโครงการเมกะโปรเจกต์แจกคอมพิวเตอร์ล้านเครื่อง ก็รู้ๆ กันอยู่การเพิ่มอัตรากำลังครูหาเสียงได้ไม่มาก และแน่นอนค่าคอมมิสชั่นหรือผลประโยชน์ต่อกลุ่มหรือจะสู้เครื่องคอมพิวเตอร์ได้

จริงๆ แล้วระหว่างคอมพิวเตอร์กับครู อะไรสำคัญกว่ากัน แม้ในมุมมองของครูสายไอทีอย่างผมก็เห็นความสำคัญของคนมากกว่าเครื่อง ครูสามารถให้การเรียนรู้ได้มากกว่า แต่เครื่องนั้นจะต้องมีซอฟท์แวร์เข้าไปป้อน หรือมีแหล่งความรู้ที่ถูกสร้างและพัฒนามาอย่างดี เพื่อบรรจุในเครื่องให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ ทำกิจกรรม แต่การประเมินผลและวิธีการกระตุ้นให้ผู้เรียนสำเร็จได้ก็ยังเป็นครู (ที่เป็นคนไม่ใช่เครื่อง) แล้วครูหรือคนที่เรามีอยู่ในขณะนี้ได้รับการพัฒนา การเตรียมเพื่อเปลี่ยนสถานะจากผู้สอนหน้าชั้นเรียนมาเป็นที่ปรึกษา มาเป็นผู้พัฒนาสื่อและนวัตกรรมแล้วหรือยัง?

การพัฒนาสื่อและนวัตกรรมของครูยุคใหม่

ช่วงวันเสาร์_อาทิตย์ที่ผ่านมา ได้รับเชิญให้ไปร่วมงาน โครงการ Microsoft Thailand Innovative Teachers Leadership Awards 2007 (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) ณ  โรงเรียนกัลยาณวัตร    อำเภอเมือง  จังหวัดขอนแก่น เงียบเหงาและว้าเหว่ครับ มีเพียงคนนำเสนอผลงานกับกรรมการไม่กี่สิบคน อาจจะเป็นงานที่อ่อนการประชาสัมพันธ์ไปหน่อย (หรือเป็นนโยบายของผู้จัดงานที่ต้องการให้สะดวกในการทำงานก็ไม่ทราบได้) ผมอยากจะให้ครูคนอื่นๆ ได้เห็นวิธีคิด การนำเสนองานที่อาจจะเป็นนวัตกรรม หรือเป็นเพียงแค่การต่อยอดกรรมวิธีการสอนแบบเดิมเชื่อมต่อกับไอทียุคใหม่ก็ตาม แต่ก็ก้าวพ้นจาก Chalk & Talk ไปได้แล้ว (ภาพประกอบผมใช้โทรศัพท์มือถือบันทึกมา เลยไม่คมชัดเท่าไหร่นะครับ)

{mosimage}

{mosimage} 

 ความจริงเรามีเวทีหลายแห่งให้ครูได้แสดงผลงาน แต่อย่างว่าแหละครับ เรารู้น้อยและไม่มั่นใจว่าสิ่งที่เราทำนั้นมันใช่นวัตกรรม ใช่วิธีการสอนใหม่ๆ หรือไม่ มีเพื่อนครูหลายคนโทรศัพท์บ้าง ส่งอีเมล์มาสอบถามบ้างว่า สิ่งที่เขากำลังคิดทำนั้นมันใช่นวัตกรรมไหม? บางคนยังยึดติดกับคำพร่ำสอนและทฤษฎีที่เหล่าบรรดา ศน. ทั้งหลายบอก เช่น นวัตกรรมต้องเป็น CAI ต้องทำด้วยซอฟท์แวร์ราคาแพงอย่าง Authorware ครูหลายๆ คนก็ทำไม่เป็น ไม่เคยรู้จักใช้โปรแกรมด้วยซ้ำ แต่อยากจะทำตามคำบอก ในรอบหลายปีที่ผ่านมามีบรรดาสื่อเหล่านี้ปรากฏขึ้นมา ทั้งที่เพื่อนๆ ที่รู้จักทำ หรือคนอื่นๆ ทำแล้วช่วยให้ผมประเมินให้หน่อย ผลลัพธ์ที่ได้ผมยังไม่เคยเห็นสื่อไหนที่ใช้งานได้จริงๆ เลยหลังจากผ่านการประกวด/ประเมินอะไรสักอย่างแล้ว

{mosimage} 

เพราะอะไร? เพราะเราไม่ได้สร้างสื่อและนวัตกรรมนั้นเพื่อการแก้ปัญหาในสภาพการเรียนการสอนจริงของเรา เรารู้ว่าปัญหาคืออะไร? แต่การจะแก้ปัญหานั้นได้เรามองไม่ออก จึงคิดว่า นวัตกรรมสื่อ CAI และ IT Computer จะเป็นยาวิเศษช่วยเราได้ เราก็คิดและอุปมานไปเอง เหมือนกับที่หลายๆ คนกำลังสร้างผลงานเพื่อการประเมินอยู่เดี๋ยวนี้ ไฟลนก้นแต่ยังวนอยู่กับที่ เชื่อคนนั้นที คนโน้นที แล้วก็คว้านั้นมา ไม่ใช่ หันไปคว้าตรงนี้ อ้าวไม่ใช่อีก ทั้งๆ ที่บางปัญหานั้นมันแก้ได้ด้วยวิธีการสอนธรรมดาๆ นี่แหละ 

นวัตกรรม คือ วิธีการใหม่ๆ ในการแก้ไขปัญหาที่เรามีอยู่ แล้วทำให้สำเร็จลุล่วงแก้ปัญหาได้ วิธีการนี้ไม่จำเป็นจะต้องใช้ได้ผลในที่อื่นๆ เพราะสภาพสังคม ชุมชน หรือที่เราใช้คำว่า "บริบท" มันต่างกัน

นวัตกรรมจึงมีความหลากหลายแตกต่างกันออกไป ในชุมชนที่เป็นชนบทแท้ๆ นวัตกรรมอาจเป็นเพียงกระบวนการหรือวิธีสอนที่ท้าทาย แปลกใหม่ ทำให้ผู้เรียนสนใจ และประสบผลสำเร็จในการเรียนรู้ ถ้าเราเอาสื่อไอทีเข้าไปใช้อาจจะล้มเหลวไปเลยก็ได้ เพราะพื้นฐานของพวกเขายังไม่มี คุณครูผู้สร้างนวัตกรรมอาจจะต้องเสียเวลาไปอีกหลายปีในการสร้างโอกาสให้เขาเรียนรู้เครื่องมือ ใช้เครื่องมือนี้ให้คล่อง ก่อนจะใช้สื่อและนวัตกรรมที่ครูสร้างขึ้นมาให้ประสบผลสำเร็จ ยากไหม?

ดังนั้น การประเมินในช่วงมีนาคมที่จะถึงนี้ ผมจึงอดเป็นห่วงเพื่อนครูทั้งหลายไม่ได้ว่าจะไม่ผ่าน เพราะความเป็นจริงมันบอกอยู่ว่า งานที่สอนคืออะไร ปัญหาเป็นอย่างไร? แต่เราแก้ปัญหาหรือเกาไม่ถูกที่คัน มองไม่ทะลุ แต่ที่ร้ายกว่านั้นคือการไปหลงเชื่อใครก็ไม่รู้ให้เขาทำให้ แล้วนี่การประเมินจะเป็นการพัฒนาครูตรงไหน? ผมได้แต่ละอายใจแทนจริงๆ นะครับ (ไม่ได้ประชดประชันใคร ผมห่วงลูกหลานเยาวชนของชาติมากกว่า)

ยังมีอุปสรรคอีกจากผู้ประเมินนั่นไง ว่าเขายืนอยู่ตรงไหน ต้องการผลงานที่แก้ปัญหาการศึกษาของชาติ หรือผลงานที่เข้าตากรรมการด้วยความเชื่อว่านี่มันล้ำสมัย หรือเข้ายุคเข้าสมัย กันแน่ (อันนี้ตอบยากจริงๆ เพราะบางคนก็ของขึ้นทำเป็นวางมาดบนหอคอย ทั้งๆ ที่ตอนปีนหอคอยก็จ้างเขาช่วยดันมาก่อนก็มี อ่านให้ชัดๆ นะ)

ขอให้โชคดีก็แล้วกันนะครับ... อย่าหาว่าผมตีรวนอีกล่ะ ความจริงก็รู้ๆ กันอยู่ (ในข่าวแว่วๆ ไม่ได้กรองว่า ถ้าผ่านสัก 25 เปอร์เซนต์ เราก็มีงบประมาณเพียงพอ แสดงว่า อีก 75 เปอร์เซนต์จะตกหรือเปล่า? ลองไปค้นหาหนังสือพิมพ์ก่อนเปลี่ยนรัฐบาลมาอ่านดูซิ ถ้าไม่เชื่อ)